Subtiele pijnsignalen bij honden herkennen

Hoe herken je pijn bij een hond?

Kijken mensen met een hond anders naar subtiele hondenpijnsignalen, dan mensen zonder hond? Dat was de vraag die centraal stond bij een vragenlijstonderzoek van de Universiteit Utrecht. Mogelijk heb je deelgenomen in 2024. Uiteraard willen we je dan nogmaals heel hartelijk bedanken voor je hulp om weer meer te weten te komen over het samenleven tussen mens en hond.

Veranderingen in stemming en persoonlijkheid worden herkend als pijn

De onderzoekers bekeken op twee manieren hoe mensen kijken naar subtiele hondenpijnsignalen. Middels zeventien signalen van pijn die door andere onderzoekers (Mills et al., 2023) op een rij werden gezet en middels drie casussen. De zeventien pijnsignalen:

Verandering in persoonlijkheid
Voorpoot-heffen
Verandering in stemming
Minder spelen
Meer krabben
Vachtveranderingen
Andere (aan)blik
Meer vachtverzorging
Hoofd of kop afdraaien
Meer knipperen
In de lucht liken
Bevriezen
Oppervlaktes liken
Lippen likken
Neus likken
Gapen
In de lucht snuffen

Bij deze pijnsignalen vroegen ze aan de onderzoekdeelnemers hoe waarschijnlijk een bepaald gedragssignaal op pijn kon wijzen. De 530 deelnemers met hond en 117 deelnemers gaven allen als meer waarschijnlijk wijzend op pijn aan: een verandering in stemming, een verandering in persoonlijkheid, minder spelen en voorpoot-heffen. Minder waarschijnlijk wijzend op pijn waren voor hen bijvoorbeeld in de lucht snuffelen, de neus likken en geeuwen.

Zien hondenmensen stress- of angstsignalen minder snel als een mogelijk pijnsignaal?

De deelnemers met en zonder hond verschilden op sommige punten in hun antwoorden.

Deelnemers met hond kenden een hogere pijnwaarschijnlijkheid toe aan het likken van oppervlaktes. Mensen zonder hond kenden een hogere pijnwaarschijnlijkheid toe aan het afwenden van kop/ lichaam en aan bevriezen (het hondenlijf heel stilhouden). Mogelijk herkennen mensen met hond, bijvoorbeeld op basis van educatie, bepaalde signalen meer of enkel als een signaal van stress of angst. Zo worden deze signalen immers ook regelmatig in educatie benoemd. Het herkennen van dezelfde signalen als een mogelijk pijnsignaal, wordt wellicht nog minder belicht in educatie. Als dit klopt, kan educatie aan mensen over hondengedrag mogelijk versterkt worden. Subtiele signalen die een hond toont bij pijn en/of ander lichamelijk ongemak zouden dan meer belicht kunnen worden. Zo kunnen we eerder pijn herkennen en honden sneller helpen als ze pijn ervaren.

Drie casussen van veranderd hondengedrag wijzen op verschillen in pijnsignaalherkenning

Naast de zeventien gedragssignalen uit Mills et al. (2023), legden we deelnemers ook drie casussen voor. Elke casus beschreef een hond, diens leefsituatie en recente gedragsveranderingen. De deelnemers schatten na het lezen van de casussen, de waarschijnlijkheid in dat pijn deze gedragsverandering kon veroorzaken. Naast dat ze andere mogelijke oorzaken als meer of minder waarschijnlijk inschatten. Het is natuurlijk lastig om alleen op basis van een beschrijving, dus zonder een hond te zien, een dergelijke inschatting te maken. Toch maakt een dergelijke beschrijving met casussen het mogelijk om de antwoorden tussen de casussen te vergelijken.

Beweging-gerelateerde pijnsignalen lijken makkelijker herkenbaar dan subtielere signalen

Uit het vergelijk tussen de casussen was op te maken dat deelnemers sneller pijn als waarschijnlijk achten, als de pijnsignalen met beweging van de hond te maken hebben. Naast een niet-pijn gerelateerde casus, waren er namelijk twee pijn-gerelateerde casussen. Deze twee casussen verschilden doordat één van deze twee casussen meer beweging-gerelateerde pijnsignalen beschreef en de andere meer subtiele pijnsignalen. Die subtiele signalen waren minder direct gerelateerd aan beweging van de hond.

Voor alle deelnemers, dus met en zonder hond, werden beweging-gerelateerde signalen met meer waarschijnlijkheid aan pijn toegewezen. Het bleek dat de deelnemers pijn minder waarschijnlijk achten bij de casus met meer subtiele pijnsignalen. Signalen die bijvoorbeeld minder vaak werden aangewezen als een mogelijk pijnsignaal, waren het niet meer opgerold liggen en achter familieleden aanlopen (‘plakken’). Een signaal als nachtelijke onrust werd wel vaker een waarschijnlijk pijnsignaal geacht. De herkenning van nachtelijke onrust als mogelijk pijnsignaal is nuttig. Echter ook het veranderen van nabijheid-zoeken, zoals ‘plakken’, is een belangrijk signaal om te registreren als mogelijk signaal van lichamelijk ongemak, zoals pijn.

Een hond met een pijnervaring bijstaan relateert aan pijnsignaal(h)erkenning

De onderzoekers keken ook naar mogelijke verschillen tussen mensen met hond, wiens hond wel of niet een pijnlijke aandoening of behandeling doormaakte. De interesse was of het onder de hoede hebben (gehad) van een hond met een dergelijke ervaring zou samen komen met het toewijzen van een hogere pijnwaarschijnlijkheid aan bepaalde gedragssignalen. Dat bleek inderdaad zo te zijn. Wellicht dat ervaring en/of verkregen informatie ten tijde van die pijnlijke gebeurtenis voor de hond, deze mensen alerter maakte op pijn en pijnsignalen. Dit onderbouwt een nadere bestudering van de aandacht voor pijn in educatie over honden. Hoewel dit onderzoek slechts een aanzet is om verder te kijken naar subtiele pijnsignalen en de rol die deze kunnen vervullen bij tijdige herkenning van lichamelijk ongemak, zoals pijn bij honden, plaatst het dus de schijnwerpers op een aantal interessante aandachtspunten voor de toekomst!

Conclusie

In dit onderzoek is vooral interessant hoe er een grotere alertheid op subtiele signalen van pijn bij honden is bij diegenen die óf zelf, óf met een hond eerder een pijnlijke ervaring doormaakten. Dit maakt nieuwsgierig of ‘ervaring’ helpt bij het tijdig herkennen van pijnervaring bij honden. Juist die tijdige herkenning kan hondenleed voorkomen of het sneller doen stoppen.

Wellicht kan het zelfs voorkomen dat een hond zich genoodzaakt ziet agressie in te gaan zetten bij pijnervaring? Wanneer een eigenaar die agressie niet herkent als pijn gerelateerd, kan een extra vervelende situatie ontstaan, waarbij de hond niet alleen geen optimale hulp krijgt bij de pijnervaring. Ook kan de band tussen eigenaar en hond dan onder druk komen te staan.

Alertheid dat bepaalde gedragssignalen mogelijk ook een aanwijzing van pijn kunnen zijn, is dus van waarde. Het is daarbij een interessante uitdaging hoe we daarop in educatie voor hondeneigenaars goed aandacht kunnen besteden, naast aandacht voor gedragssignalen van bijvoorbeeld stress en angst.

Tot slot

Lees vooral het onderzoek artikel door – het is open access – voor de details en de beperkingen die met de onderzoeksopzet gepaard gaan:

Gardeweg SMA, Picard DE, Herwijnen IRv (2026) The abilities in dog pain sign recognition as assessed by presenting seventeen listed dog behavioural signs and three case descriptions to dog owners and non-dog owners. PLOS ONE 21(4): e0344512. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0344512.

Referentie Mills et al., 2023:

Mills DS, Coutts FM, McPeake KJ. Behavior Problems Associated with Pain and Paresthesia. The Veterinary Clinics of North America. Small Animal Practice. 2023 Sep 22:S0195-5616.