EMDR voor honden: DSDR-therapie

Inleiding

EMDR is een therapievorm die wordt ingezet bij het verwerken van ingrijpende en traumatische ervaringen. Ook bij honden zien we dat stressvolle of traumatische ervaringen zich kunnen verankeren in gedrag en lichamelijke reacties. In dit artikel wordt uitgelegd wat EMDR voor honden is, hoe deze therapie bij mensen wordt toegepast en op welke manier de principes zijn vertaald naar honden. Daarnaast worden de belangrijkste theoretische modellen besproken die de werking van EMDR helpen verklaren, evenals het belang van deskundige en zorgvuldige toepassing via DSDR-therapie.

Foto: Dog Trauma Therapy – Nola tijdens de EMDR sessie kijkend naar een hond.

EMDR- Therapie bij mensen

EMDR staat voor: Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Het is een therapievorm die wordt ingezet bij het verwerken van ingrijpende of traumatische ervaringen. Denk aan gebeurtenissen die te emotioneel overweldigend waren om op dat moment goed te verwerken, waardoor ze als het ware vast zijn blijven zitten in het brein en het lichaam.

Tijdens EMDR wordt iemand gevraagd om (kort) terug te denken aan een nare herinnering (alsof het een foto is van de gebeurtenis), terwijl er tegelijk een afleidende prikkel wordt aangeboden. Dat kan het volgen van een bewegend object met de ogen zijn, maar ook geluiden of lichte aanrakingen links en rechts. Hierdoor wordt het brein gestimuleerd de herinnering opnieuw te verwerken. De emotionele lading gaat van de herinnering af, terwijl de herinnering zelf wel blijft bestaan.

In Nederland is EMDR een veelgebruikte en erkende behandelmethode binnen de geestelijke gezondheidszorg. De methode wordt breed ingezet bij onder andere angststoornissen, trauma, PTSS en fobieën. De effectiviteit is hoog, vaak in relatief korte behandeltijd tijd vergeleken met andere therapievormen.

EMDR -Therapie bij honden

EMDR voor honden is gebaseerd op dezelfde principes als EMDR bij mensen, maar volledig aangepast aan het lichaam, het brein en de belevingswereld van de hond. Je kunt een hond moeilijk vragen terug te denken aan een herinnering, en hierop de therapie aanpassen. Daarom werkt EMDR voor honden toch een beetje anders.

Er wordt gewerkt met exposure therapie. Dat betekent dat een hond stap voor stap wordt blootgesteld aan een milde versie van datgene wat spanning oproept. Er wordt altijd gewerkt binnen het ‘kunnen’ van de hond. De hond wordt niet overweldigd, maar net als in training wordt een opbouw gehanteerd. Stapsgewijs wordt de hond bloot gesteld aan spanning.

Zodra de hond spanning ervaart, wordt de therapie toegepast. Tijdens specifieke momenten in dit proces worden trillingen toegevoegd aan weerzijde van de hond (zie foto). Deze trillingen zijn vergelijkbaar met de vibratie van een telefoon (vaak veel minder heftig). Het brein wordt daardoor extra belast en gestimuleerd om de prikkel anders te verwerken en op te slaan.

Door dit te herhalen en in diverse contexten toe te passen verminderd of verdwijnt de emotionele lading. Hierdoor kan de hond in vergelijkbare situaties in de toekomst rustiger reageren en sneller herstellen van spanning.

Kijk hier naar animatie video hoe EMDR bij honden precies werkt:

Waarom werkt EMDR

EMDR is bijzonder omdat we wél weten dat het werkt, maar niet precies weten hoe het werkt. Bij mensen is de effectiviteit wetenschappelijk aangetoond, maar er bestaat geen eenduidige verklaring voor het werkingsmechanisme.

Dat geldt ook voor honden. We zien duidelijke veranderingen in spanning, gedrag en herstel, maar de precieze werking laat zich niet vangen in één verklaring. Daarom wordt EMDR verklaard aan de hand van meerdere theoretische modellen die elkaar aanvullen. De werking wordt vooral begrepen vanuit deze drie modellen:

Load Theory of Attention

De Load Theory of Attention (Nilli Lavie 1995) beschrijft dat het brein maar een beperkte hoeveelheid aandacht tegelijk kan verwerken. Wanneer die aandacht wordt gevuld met meerdere prikkels, blijft er minder ruimte over om emotionele of stressvolle informatie volledig te verwerken.

Bij EMDR voor honden wordt hierop ingespeeld door naast een milde spannende prikkel extra zintuiglijke belasting toe te voegen, zoals ritmische trillingen. Deze perceptuele belasting vraagt aandacht van het brein, waardoor de angstreactie minder sterk kan worden verwerkt. De emotionele lading neemt af, terwijl de situatie herkenbaar blijft. Zo draagt de Load Theory of Attention bij aan het verklaren hoe EMDR helpt om stress en angst bij honden te verminderen.

Werkgeheugen theorie

De werkgeheugentheorie (Alan Baddeley en Graham Hitch 1974) stelt dat het brein een beperkte tijdelijke werkruimte heeft om informatie vast te houden en te verwerken. Wanneer deze werkruimte vol raakt, kan nieuwe informatie niet volledig of intens worden verwerkt.

Bij EMDR voor honden wordt het werkgeheugen tegelijk belast door meerdere prikkels. De spannende prikkel én tegelijkertijd worden er afleidende trillingen toegevoegd. Hierdoor raakt de verwerkingscapaciteit tijdelijk beperkt en krijgt de stressvolle ervaring minder ruimte om zich vast te zetten. De herinnering blijft herkenbaar, maar verliest zijn emotionele intensiteit. Vanuit de werkgeheugentheorie helpt EMDR zo om angstreacties te verzwakken en nieuwe, rustigere associaties mogelijk te maken.

ORM-model (Orienting Response Model)

Het ORM-model (Chris Lee en Roger Solomon 1998) beschrijft dat het zenuwstelsel automatisch reageert op nieuwe, neutrale prikkels met een oriënteringsrespons. Deze reactie verschuift de aandacht van interne spanning naar externe waarneming en gaat samen met een daling van stress in het lichaam.

Bij EMDR voor honden wordt deze oriënteringsrespons gebruikt terwijl de hond wordt blootgesteld aan een milde spanningsprikkel. Het zenuwstelsel blijft hierdoor in een staat van waarnemen en verwerken in plaats van volledig in een stressreactie te schieten.

De prikkel blijft herkenbaar, maar verliest zijn emotionele en lichamelijke lading. Zo helpt het ORM-model verklaren hoe EMDR bijdraagt aan het verminderen van angst en spanning bij honden.

Foto: Dog Trauma Therapy – Bob tijdens tijdens zijn EMDR sessie. Bob durfde niet meer rond te lopen in huis.

Contra indicaties

De therapie kan niet worden toegepast bij honden die in het verleden zijn getraind met een stroomband of bijvoorbeeld een anti-blafband. Dit om negatieve associatie te voorkomen. Wanneer een hond echter ervaringen heeft met stroombanden, kan dit juist stress of angst activeren. In dat geval is deze therapie niet geschikt.

De trillingen zijn minimaal en horen geen reactie op te roepen. Dit wordt voor het toepassen van de therapie gecontroleerd door de hond even kennis te laten maken met de trillingen. Is er geen reactie, dan pas wordt de therapie toegepast.

Risico’s

Wanneer nieuwe technieken zich ontwikkelen en zichtbaar resultaat opleveren, ontstaat ook het risico dat ze worden toegepast door mensen die daar onvoldoende kennis en ervaring voor hebben. Dat zien we helaas ook bij EMDR.

Het uitvoeren van een goede en veilige sessie vraagt om gedegen achtergrondkennis van gedrag, stress, het zenuwstelsel en vooral timing. Daarnaast speelt ervaring een grote rol. Zonder deze basis kan de therapie zijn doel missen of zelfs averechts werken. Zomaar iets proberen is daarom nooit passend. Het leren toepassen van EMDR is geen vaardigheid die je in ‘een paar dagen’ beheerst.

DSDR = EMDR voor honden

Net als bij mensen is het dus belangrijk om bij het kiezen van een therapeut rekening te houden met de kwaliteit en deskundigheid. DSDR staat voor Dog Stress Desensitization and Reprocessing en is een diervriendelijke verwerkingstherapie afgeleid van EMDR, speciaal voor honden met (gedrags)problemen waarbij de oorzaak ligt in stress of trauma.

DSDR is een geregistreerde merknaam en mag uitsluitend worden uitgevoerd door gecertificeerde DSDR-therapeuten die hun opleiding hebben gevolgd bij DSDR-therapie en zijn ingeschreven in het officiële register.

Door te kiezen voor een DSDR-therapeut ben je verzekerd van een niveau van opleiding en begeleiding dat past bij het zorgvuldig toepassen van deze therapie. Geregistreerde therapeuten kan je vinden via www.dsdrtherapie.nl.